Predložky sú neohybné slová, ktoré vyjadrujú vzťahy medzi slovami vo vete. V modernej gréčtine sa spájajú najmä s akuzatívom, niektoré predložky sa však používajú aj s genitívom.
Predložky s akuzatívom
με
Predložka με môže vyjadrovať spoločnosť, spôsob, prostriedok alebo okolnosti deja. Do slovenčiny ju najčastejšie prekladáme ako s, so.
Ήρθε με την οικογένειά του.
Prišiel so svojou rodinou.
Θα γράψετε με στυλό.
Budete písať perom.
Πήγαμε με το λεωφορείο.
Išli sme autobusom.
Μίλησα με τον γιατρό.
Hovoril(a) som s lekárom.
σε
Predložka σε patrí medzi najpoužívanejšie grécke predložky. Vyjadruje najmä miesto, smer, čas alebo nepriamy predmet. Podľa kontextu ju môžeme preložiť ako v, na, do, k, u, a v spojení s časom ako o.
Ak sa σε spája s určitým členom, vznikajú tvary:
| Jednotné číslo | Množné číslo | |
|---|---|---|
| mužský rod | σε + τον → στον | σε + τους → στους |
| ženský rod | σε + τη(ν) → στη(ν) | σε + τις → στις |
| stredný rod | σε + το → στο | σε + τα → στα |
Μένουμε στο σπίτι.
Zostávame doma.
Πάω στη δουλειά.
Idem do práce.
Έχουμε ραντεβού στις δέκα.
Máme stretnutie o desiatej.
Έδωσα τα λεφτά στη Μαρία.
Dal(a) som peniaze Márii.
για
Predložka για môže vyjadrovať účel, určenie, dôvod, cieľ alebo tému. Podľa kontextu ju prekladáme ako pre, o, kvôli, na (príčina), do.
Αυτό το δώρο είναι για σένα.
Tento darček je pre teba.
Μιλήσαμε για το πρόβλημα.
Hovorili sme o probléme.
Τηλεφωνώ για την αγγελία.
Telefonujem na inzerát.
Ήρθα για την εξέταση.
Prišla som kvôli vyšetreniu / na vyšetrenie.
Ένα εισιτήριο για Θεσσαλονίκη, παρακαλώ.
Jeden lístok do Solúna, prosím.
από
Predložka από vyjadruje najmä pôvod, východiskové miesto, časový začiatok, zdroj alebo porovnanie. Najčastejšie ju prekladáme ako z, zo, od.
Είμαι από την Αθήνα.
Som z Atén.
Έφυγε από το σπίτι.
Odišiel z domu.
Από αύριο θα διαβάζω περισσότερο.
Od zajtra sa budem viac učiť.
Είναι μεγαλύτερος από μένα.
Je starší ako ja.
Δεν έχω κανένα νέο από τον Γιάννη.
Nemám žiadne správy od Jannisa.
προς
Predložka προς vyjadruje predovšetkým smer k, smerom k. Vyskytuje sa aj v ustálených spojeniach.
Προχωρήσαμε προς την πλατεία.
Pokračovali sme smerom k námestiu.
Ταξιδεύουμε προς τη Λαμία.
Cestujeme smerom na Lamiu.
μέχρι / ως
Predložky μέχρι a ως vyjadrujú hranicu v priestore alebo čase – do, až po, pokiaľ, pokým.
Δούλεψα μέχρι τις έξι.
Pracoval(a) som do šiestej.
Περπατήσαμε μέχρι την πλατεία.
Kráčali sme až na námestie.
Θα μείνω εδώ ως το βράδυ.
Zostanem tu do večera.
μετά
Predložka μετά s akuzatívom znamená po a vyjadruje časovú následnosť.
Μετά το μάθημα πήγαμε για καφέ.
Po hodine sme išli na kávu.
Θα μιλήσουμε μετά τη δουλειά.
Porozprávame sa po práci.
Pozor: μετά + akuzatív znamená „po“, zatiaľ čo μετά από sa používa napríklad pri vyjadrení časového odstupu: Γύρισε μετά από τρεις μέρες. – Vrátil sa po troch dňoch.
παρά
Predložka παρά sa v súčasnej gréčtine používa najmä v určitých ustálených spojeniach a pri vyjadrovaní času.
Είναι δέκα παρά πέντε.
Je trištvrte na desať (9.45).
Παρ’ όλα αυτά, πήγαμε.
Napriek tomu sme išli.
κατά
Predložka κατά s akuzatívom sa používa najmä vo význame počas, okolo, podľa a v rôznych ustálených spojeniach.
Κατά τη διάρκεια του μαθήματος δεν χρησιμοποιούμε κινητά.
Počas hodiny nepoužívame mobily.
Κατά τη γνώμη μου, έχεις δίκιο.
Podľa môjho názoru máš pravdu.
Θα γυρίσω κατά τις δέκα.
Vrátim sa okolo desiatej.
χωρίς
Predložka χωρίς znamená bez.
Βγήκε έξω χωρίς το παλτό του.
Vyšiel von bez kabáta.
Πήγαμε χωρίς τα παιδιά.
Išli sme bez detí.
Veľmi často sa používa aj konštrukcia χωρίς να + sloveso:
Έφυγε χωρίς να πει τίποτα.
Odišiel bez toho, aby niečo povedal.
Predložky s genitívom
Niektoré predložky sa v modernej gréčtine spájajú s genitívom.
κατά / εναντίον
κατά a εναντίον s genitívom vyjadrujú význam proti.
Είμαι κατά αυτής της πρότασης.
Som proti tomuto návrhu.
Διαδήλωσαν εναντίον της απόφασης.
Protestovali proti rozhodnutiu.
υπέρ
Predložka υπέρ znamená za, v prospech a je významovým opakom κατά / εναντίον.
Είμαι υπέρ αυτής της λύσης.
Som za toto riešenie.
Ψήφισαν υπέρ της πρότασης.
Hlasovali za návrh.
λόγω / εξαιτίας
λόγω a εξαιτίας vyjadrujú príčinu – kvôli, pre, z dôvodu.
Η πτήση ακυρώθηκε λόγω της κακοκαιρίας.
Let bol zrušený pre zlé počasie.
Άργησα εξαιτίας της κίνησης.
Meškal(a) som kvôli premávke.
λόγω môže vyjadrovať neutrálnu príčinu, zatiaľ čo εξαιτίας sa veľmi často používa pri príčine s negatívnym následkom.
μεταξύ
Predložka μεταξύ znamená medzi.
Αυτό πρέπει να μείνει μεταξύ μας.
Toto musí zostať medzi nami.
Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των δύο χωρών.
Medzi týmito dvoma krajinami sú veľké rozdiely.
Zložené predložky
Okrem jednoduchých predložiek sa v modernej gréčtine používajú aj zložené predložkové spojenia, napríklad:
πάνω από – nad
κάτω από – pod
μπροστά από – pred
πίσω από – za
κοντά σε – blízko pri
δίπλα σε – vedľa
πριν από – pred
μετά από – po
Podrobnejšie sa im venujeme samostatne v článku Zložené predložky.